Mevlana manzumesi ile ilgili bazı tabirler ve ıstılahlar
6-Şeb-i Arus Havuzu:
Dergah mutbahının önünde küçük bir mermer havuz vardır. Yavuz’un getirttiği su vaktiyle bir arslan ağzından bu havuza akardı. Buna (Arslanlı havuz) derlerdi. Mevlana’nın vefat günü yaz aylarına rastladığı zaman bu havuzun önünde sema edilirdi. “Düğün gecesi=Şeb-i Arus” kutlama töreni burada yapıldığı için havuz böyle meşhur olmuştu.”
---
Yazı aynen yukarıda belirtildiği şekilde, burada “Mevlana’nın vefat günü yaz aylarına rastladığı zaman” ifadesi dikkatimi çekti. Oysa Hz. Mevlana’nın vefat günü olarak her yıl 17 Aralık tarihinde “Şeb-i Arus” yani “Düğün Gecesi” olarak anma programı düzenlenmektedir. Acaba Mevleviler “Şeb-i Arus” u farklı gün ve tarihlerde mi icra ediyorlardı sorusu akıllara geliyor.
Sema Törenlerinin tarihi gelişimi incelediğinde;
Mevlevî müziği ve Semâ’ın kaybolmasını önlemek için, Şeb-i Arûs törenleri uzun yıllardır Konya başta olmak üzere, bir çok şehirde yapıla gelmiştir. Şeb-i Arûs, “DÜĞÜN GECESİ” manasına gelip, Hz. Mevlâna’nın vefat ettiği güne verilen isimdir. Şeb-i Arûs törenleri 1925 yılında Tekke ve Zaviyelerin kapatılmasından önce uzun yıllar Mevlâna Dergâhı’nda ve zaman zaman da avluda icra edilmiştir. Bu tarihten sonra uzun bir müddet düzenlenemeyen törenler 1943 yılında yeniden icra edilmeye başlanmış olup, Prof. Dr. F. Nafiz Uzluk’un Konya Halkevi’nde verdiği bir konferansla tekrar hayata geçirilmiştir. Bu tarihlerde törenler sadece ( semâ icrası gerçekleştirilmeyen) konferanslar tarzında, başta Konya olmak üzere İstanbul ve Ankara’daki çeşitli salonlarda gerçekleştirilmiştir. 1950-1960 yılları arasında Konya Belediye başkanlarının öncülüğünde devam eden törenler 1960-1986 yılları arasında Dr. M. Ferit Uğur ve Feyzi Halıcı’nın başkanlığını yaptığı Konya Turizm Derneği tarafından çeşitli salonlarda ve daha çok kapalı spor salonunda icra edilmiştir. 1987-1988 yıllarındaki törenler, yine aynı şartlar altında, Konya Belediyesi tarafından düzenlenmiştir. 1989 yılından itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın himayesinde, Konya Valiliği’nin başkanlığında İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Konya Büyükşehir Belediyesi ve Selçuk Üniversitesi tarafından 10-17 Aralık tarihleri arasında birlikte organize edilmeye başlanmıştır. Bu törenlerde Semâ ile birlikte çeşitli sergiler, konferanslar, sempozyum, panel ve kongre gibi bilimsel toplantılar düzenlenmiş, halkın bilgilendirilmesi sağlanmıştır. Temeli 1993 yılında atılan Mevlâna Kültür Merkezi, 2003 yılında Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından tamamlanmıştır. Şimdi bu kompleks uluslararası bir hüviyet kazanan Şeb-i Arûs törenlerinin yapıldığı ana merkez haline gelmiştir. T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü bünyesinde, 1990 yılında Mevlevî Semâ Âyini’ni koruma ve yaşatmakla sorumlu olarak, bir icracı topluluk (Konya Türk Tasavvuf Müziği Topluluğu) oluşturulmuştur. Mevlevî kültürünün ayrılmaz bir parçası olan müzik aleti ve kostümlerinin üretimi çok düzenli ve sürekli olmamakla birlikte Konya ve İstanbul’da yapılmaktadır. Konya’da yapılan Şeb-i Arûs törenleri 1950–1981 yılları arasındaki programlarda, Semâ öncesi kısa süreli saz eserleri icrası, ardından da Semâ âyini şeklinde gerçekleştirilmekte idi. 1982 yılından itibaren ise, uygulama formatında değişiklik yapılarak baş tarafa “Türk Tasavvuf Müziği Konseri” bölümü ilave edilmiştir.
Rahmi Dalmaç