Konya Aydınlar Ocağı’nın Salı Sohbetleri’nde “İran Türkmenleri” anlatıldı.
Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fak. Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanı Doç. Dr. Ali Temizel, etnik yapısı fazla olan İran’da 2 milyona yakın Sünni Türkmen bulunduğunu ve ekseriyetinin de Türkmen Sahra’da yaşadıklarını söyledi. 1881’e kadar Türkmen Sahra Türkmenleri’nin Türkmenistan’la bir olduklarını ifade etti.
İran Türkmenleri’nin el üstünde tuttukları mutasavvıf şâir Mahdum Kulu Firâgî’nin, Gülistan Eyaleti Günbet Kavus şehrindeHacıgovşan köyünde bulunan ve bir Türk mimar tarafından yapılan dört sütun üstüne yapılı anıt mezarda yattığını ifade eden Doç. Dr. Ali Temizel, dört sütunun da dört halifeyi temsil ettiğini kaydetti. Sille Kültür Evi’nde gerçekleştirilen sohbette 2014’ün Mahdum Firâgî Yılı olduğuna dikkati çeken Temizel, İran’da, bizdeki vilayetler gibi merkezden eyaletlere doğru bir yönetim şekli olduğunu belirtti. İran kapısının Türklere, 1040’daki Gazneliler ile Türkmenler arasında yapılan Dandanakan Savaşı’ndan sonra açıldığını ifade eden Temizel, Acem kavminin 20. yüzyıldan sonra önem kazandığına işaret etti. İran’da 1923-24’de İran’da Türkmen Cumhuriyeti Devleti’nin kurulduğunu da hatırlatan Temizel, İran tarih kitaplarında Büyük Selçuklular ile ilgili çok az sayıda bilgi bulunduğunu da belirterek İran’la ilgili olarak şu ilginç açıklamaları yaptı.
“İranlılar, 20.yüzyıldan sonra önem kazanan bir Acem kavmidir. İran-Türkiye arasındaki antlaşmaya göre iki ülkenin yardım kuruluşlarının çalışması yasaktır. İran’da 2 milyona yakın Türkmen yaşamaktadır. Bunlar sünni olup gayet güzel Türkçe konuşmaktadırlar. Horasan ise 12 yıl içerisinde üçe bölündü. İran’ın Kuzey Horasan Eyaleti’nin yönetim merkezi ve sünni Türkmen şehri olan Bojnurd’daki Türkmen kızları arasında intihar vakaları çoktur. İran’da Batı Azerbaycan (Tebriz) ve Doğu Azerbaycan (Urumiye) ile Erdebil’dede Azerî Türkleri yaşamaktadır. İran’da ayrıca Kürdistan Eyaleti’nin yönetim merkezi olan Senendec’de sünni Kürtler yaşamaktadır. İran’ın 31. Eyaleti de Buyer Ahmed’dir. Burada da Kaşgar Türkmenleri yaşar.”
“İran’da ‘sünni’ isen kapıcı bile olamazsın”
Bir soru üzerine Temizel, tarihî İpek Yolu üzerinde bulunan ve ülkenin ikinci büyük şehri olan Razavi Horasan Eyaleti’nin yönetim merkezi olan Meşhed’in, İran’ın Vatikan’ı olduğunu söyleyen Temizel, İran yönetiminin sünni Müslümanlara bakış açısıyla ilgili bir diğer soruyu cevaplandırırken de “İran’da sünni isen kapıcı bile olamazsın” dedi.
