Konya Aydınlar Ocağı’nda, ‘Bir Dile Adını Veren Adam Ali Şîr Nevâyî’i anlatan Doç. Dr. Ufuk Deniz Aşcı, “Nevâyî bütün dünyaya, bütün insanlığa ibret olacak bir şahsiyettir” dedi.
Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili Bölüm Başkanı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ufuk Deniz Aşcı, 9 Şubat 1441’de Herat’ta doğan Ali Şîr Nevâyî’nin, dünya edebiyat araştırmacıları tarafından Homer, Dante, Nizamî, Sa’dî, Şekspir, Balzak, Tolstoy ve Togar gibi büyük sanatçılarla denk görüldüğünü ifade edildiğini ve çok sayıda telif eserleriyle yalnız Şekspir ve Balzak ile mukayese edilebileceğini belirterek konuşmasına başladı.
Türkçeyi yüksek bir sanat dili halinde işleyen ve Türk diline değer kazandıran Kaşgarlı Mahmut'tan sonra Türk diline en büyük hizmet eden kişinin Ali Şîr Nevâî olduğunu söyledi.
Konya İl Halk Kütüphanesi’nde gerçekleştirilen sohbette Ali Şîr Nevâyî’nin çok sayıda kaliteli eser vermesinin yanı sıra Timur döneminde büyük bir devlet adamı sıfatıyla da cemiyet ve millet hayatında da büyük tesiri olduğunu belirterek “Nevâyî, hem sanatkâr hem de devlet adamı olarak dünyada emsalsizdir. Yaşadığı dönemin edebiyatı ile diline adını veren, eserlerinin anlaşılabilmesi için sözlük yazılan bir dev şahsiyettir” dedi. Nevây’i’nin beraber büyüdükleri arkadaşı, meşhur şâir ve devlet adamı Şah Hüseyin Baykara ile aynı okulda okuduğunu ve dostluklarının ise bir ömür boyu devam ettiğini kaydeden Doç. Dr. Ufuk Deniz Aşcı, dünya görüşünün şekillenmesinde büyük rol oynayan Feridüddin Attar’ın “Manıtıku’t-Tayr (Kuş Dili)” adlı eserini genç yaşta okuyan Nevâyî’nin şiirdeki üstadının ise Lutfî olduğunu kaydetti. Aşcı, “Türkçeyle Farsçayı şiirlerinde aynı derecede yüksek sanat gücüyle kullandı. Türkçe yazdığı şiirlerinde Nevâyî, Farsça yazdığı şiirlerinde ise Fâni mahlasını kullandı. Ali Şîr Nevâyî, 19 yaşında meşhur mutasavvıf Abdurrahman Câmî ile tanıştı. Onun öğrencisi oldu. Câmî, onun hem şair, hem devlet adamı olarak yetişmesinde mühim rol oynadı” diye konuştu.
1472 yılında vezirliğe kadar yükselen şair ve devlet adamı Nevâyî’nin bu dönemde çok sayıda ilim ve kültür adamının yetişmesinde yardımcı olduğunu dile getiren Aşcı, Nevâyî’nin vezirliği döneminde pek çok hayır işlerine imza attığını belirterek şunları ifade etti: “Nevâyî bu vasıflarıyla sadece Türkistan ve Türk dili devletlere değil bütün dünyaya, bütün insanlığa ibret olacak bir şahsiyettir. Çünkü Nevayi’nin gerçekleştirdiği bu hayır işlerini ne Tolstoy ne de Şekspir yapmıştır. Nevayi, emsalsiz bir şahsiyette, büyük bir sanatçıdır.”
ALİ ŞÎR NEVÂYÎ’NİN ESERLERİ
Ali Şîr Nevâî'nin dördü Türkçe, biri de Farsça olmak üzere beş ayrı divanı bulunduğunu ve beş mesneviden meydana gelen Hamse’si ile divanlarından hariç 18 ayrı eserinin olduğunu söyleyen Açcı, “50 bin mısralık Hamse, Türkçe konuşan milyonlarca insana yüksek bir kültür okulu, millî zevk, millî şuur ve ilim ocağı olarak hizmet etmiş, daha sonraları ve bugün de değerini ve etkisini korumuştur” dedi.
Doç. Dr. Ufuk Deniz Aşcı, Ali Şîr Nevâyî’nin 3 Ocak 1501’de hayata gözlerini yumduğunu ve Nevâyî zamanında Çin’den İran ve Türkiye’ye kadar Türkçe konuşan bütün memleketlerde şairin eserlerinin okunabildiğine dikkat çekerek sözlerine son verdi.
